Matejko dokonał kompilacji widoków ulicy i budynków z różnych okresów. Czym się różnią od dzisiejszego wyglądu?

Równo 130 lat temu Jan Matejko uwiecznił moment przyjęcia Konstytucji 3 Maja. Obraz powstał z okazji 100. rocznicy jej uchwalenia, a jego powstaniu towarzyszyła wielka jubileuszowa wystawa w Sukiennicach. Malarz przedstawił scenę triumfalnego pochodu, który udał się na dziękczynną mszę do katedry Św. Jana. W centrum kompozycji rozentuzjazmowany tłum niosący na rękach marszałka Stanisława Małachowskiego – głównego bohatera obrazu; nieco z boku król Stanisław August wchodzący do świątyni i kanonik Hugo Kołłątaj, na trzecim planie jadący konno młody książę Józef Poniatowski.

 

Czym się różnią od dzisiejszego wyglądu?

Bohaterem tej sceny jest nie tylko tłum posłów, polityków i mieszczan, ale też samo miasto. Matejko chciał pokazać Warszawę w stanie, w jakim mogła wyglądać w końcu XVIII w. W rzeczywistości dokonał kompilacji widoków ulicy i budynków z różnych okresów.

1️⃣ W czasie przebudowy Zamku w latach 1851-52 inżynier Ludwik Koriot dodał klasycystyczną attykę wieńczącą fasadę. Nawiązał tym samym do wcześniejszych planów przebudowy Jakuba Kubickiego.

 
2️⃣ Całą fasadę Koriot podzielił rzędem pilastrów, która oddziela pionowe pasy okien.
 

3️⃣ W dolnej kondygnacji Koriot wprowadził boniowanie. W czasach króla Stanisława Augusta na pewno nie byłoby widoczne od strony ul. Świętojańskiej, bo cały plac zajmowała zabudowa gospodarcza. Tego Matejko nie wiedział.

4️⃣ Kamienice przy ul. Świętojańskiej miały zupełnie inny wystrój, utrzymany w duchu późnego baroku. Współczesna forma klasycystyczna została wykreowana w dobie powojennej odbudowy.

5️⃣ Wejście do katedry na obrazie prowadzi przez barokowy portal. W rzeczywistości jest to fantazja Matejki na temat XVII-wiecznej barokowej elewacji kościoła. W momencie malowania obrazu gmach już był neogotycki, po przebudowie przez Adama Idźkowskiego w 1840 r. Z kolei współczesny gotycki wygląd katedry to kreacja konserwatorska wykonana wg. projektu Jana Zachwatowicza po 1945 r.

6️⃣ Pokazana na obrazie ozdobna, rozbudowa barokowa elewacja w rzeczywistości nigdy nie była aż tak dekoracyjna. Z kolei w 1891 r. w tym miejscu istniał już bogaty kamienny wystrój neogotycki.

 

 

7️⃣ Od XVII w. do 1944 r. przy fasadzie katedry istniały dodatkowe pomieszczenia kruchty. Przy odbudowie powojennej zrezygnowano z ich odtworzenia.

 
8️⃣ Barokowa dzwonnica z 1650 r. zawsze była stosunkowo skromna. Mimo to Jan Matejko dodał jej dodatkowe dekoracyjne kroksztyny.
 

9️⃣ W XIX w. cała ulica wyłożona była tzw. kocimi łbami, czyli nieregularnymi otoczakami. Dopiero w latach 20. XX w. podjęto się uporządkowania nawierzchni i położono równą kostkę rzędową. Z kolei dzisiejszy bruk z drobnej regularnej kostki jest efektem powojennej odbudowy.

 

 

🔟 Kamienica przy ul. Świętojańskiej (tzw. Psałteria) po wojnie otrzymała wystrój nawiązujący do barokowej elewacji z 1684 r. Jednak autor odbudowy arch. Tadeusz Makarski zrezygnował z późnobarokowych detali, z których niektóre są widoczne jeszcze na obrazie Matejki.

za; Stołeczny Konserwator Zabytków

Portal Warszawski

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *